Ήταν το καλοκαίρι του 2025, όταν στο Αρχοντικό Χρυσανθόπουλου στην Κύμη της Εύβοιας, παρουσιάστηκε η έκθεση Υπογαία, μια διαφορετική εκδοχή της οποίας εγκαινιάστηκε στις 4 Ιουνίου, στην Αίθουσα Τέχνης Αθηνών. Στην έκθεση σε επιμέλεια Χριστόφορου Μαρίνου, παρουσιάζεται μεταξύ άλλων και το εξαιρετικό μαρμάρινο δάπεδο που φιλοτέχνησε το 1973 ο Πάρις Πρέκας για τον χώρο της γκαλερί, έπειτα από ανάθεση της Μαριλένας Λιακοπούλου.
Η έκθεση συγκεντρώνει έργα 15 καλλιτεχνών με σημείο αναφοράς τον ορυκτό κόσμο και τη γεωλογική φαντασία.
Συμμετέχουν: Βανέσσα Αναστασοπούλου, Στάθης-Αλέξανδρος Ζούλιας, Ελένη Ζούνη, Ηλίας Καρράς, Κατερίνα Κατσιφαράκη, KEZ, Χριστίνα Μήτρεντσε, Εσμεράλδα Μομφερράτου, Μιχάλης Παπαδόπουλος, Ρένα Παπασπύρου, Πάρις Πρέκας, Γιώργος Ταξίδης, Νίκος Τοπαλίδης, Μαριάννα Τρώντσιου, Γιώργος Τσεριώνης
Συμμετέχουν: Βανέσσα Αναστασοπούλου, Στάθης-Αλέξανδρος Ζούλιας, Ελένη Ζούνη, Ηλίας Καρράς, Κατερίνα Κατσιφαράκη, KEZ, Χριστίνα Μήτρεντσε, Εσμεράλδα Μομφερράτου, Μιχάλης Παπαδόπουλος, Ρένα Παπασπύρου, Πάρις Πρέκας, Γιώργος Ταξίδης, Νίκος Τοπαλίδης, Μαριάννα Τρώντσιου, Γιώργος Τσεριώνης
Σύμφωνα με τον επιμελητή Χριστόφορο Μαρίνο, ΥΠΟΓΑΙΑ σημαίνει φαλακρά βουνά λουσμένα στο ανελέητο καλοκαιρινό φως, φιδίσια φαράγγια χωρίς ίχνος φωτός, ξερολιθιές με κρυμμένα νομίσματα, άγνωστες πέτρες με παράξενα ονόματα, άγνωστα ονόματα σε παράξενες πέτρες, ζωγραφισμένα βότσαλα, πέτρες χαραγμένες από εξόριστους και ρομαντικούς ποιητές. ΥΠΟΓΑΙΑ σημαίνει χώμα και λάσπη, μάρμαρα σε διαφορετικά χρώματα, φαγωμένα όρη, τρυπημένα και διχοτομημένα για την ευκολία μας ή από την απληστία μας. ΥΠΟΓΑΙΑ σημαίνει νησί, γη κοντά στη θάλασσα: Κρήτη, Μάνη, Αμοργός, Τήνος, Κίμωλος, Σίκινος, Σκύρος, Δήλος, Νίσυρος, Σαντορίνη, Αίγινα.
ΥΠΟΓΑΙΑ σημαίνει νταμάρια, λατομεία και καλντερίμια, οργωμένα χωράφια και ρομάνια, απόκρημνες κορφές και σταλακτίτες, πέτρινα καρότα και βραχώδη μανιτάρια, σβώλοι και θαμμένα αγγεία. ΥΠΟΓΑΙΑ είναι τα απολιθώματα ανθρώπων, ζώων και φυτών. Είναι ο Βώλαξ, ο Οξύλιθος, οι Αξάνεμες, τα Μετέωρα, τα Κοτύλαια, η Τριόπετρα, οι απανταχού σαρότοποι, τα δελφικά τοπία, οι μυστικές κατακόμβες, η υπόγεια Αθήνα. Είναι οι πέτρες στις τσέπες, οι πέτρες που πιπιλά ο Μολλόυ, οι πέτρες-δολοφόνοι, οι κυλιόμενες πέτρες, τα πένθιμα πιθάρια, οι πολύτιμοι λίθοι, τα ρητορικά χαλίκια, οι μέρες-τσακμακόπετρες του Σεφέρη.
ΥΠΟΓΑΙΑ είναι άχρονος χώρος και συμπυκνωμένος χρόνος. Είναι ο χρόνος του βράχου: ο μυτερός βράχος που ξεμυτίζει από τη θάλασσα, ο ζεστός βράχος που συγκεντρώνει το αλάτι και ψήνει τα γυμνά κορμιά. Είναι οι ανθρωπόμορφοι βράχοι στους πίνακες του Νταλί και τα απόκοσμα γεωλογικά τοπία του Λεονάρντο ντα Βίντσι. Οι πετρογραφίες της Κατράκη και τα χαραγμένα βότσαλα της Γυάρου. Οι ζωγραφισμένες πέτρες του Ρίτσου. Οι αρχαίοι τύμβοι και τάφοι. Οι λαξευτοί τάφοι στα Σεντούκια της Σκοπέλου. Οι ξαπλωμένοι κούροι της Νάξου. Οι πέτρινοι θρόνοι των φτωχών βοσκών. Οι ξεχασμένες θεές της Λίθινης Εποχής. Η ζωή κάτω από τη γη. Οι ποιητικές ανωμαλίες του εδάφους. Μια χιονισμένη βουνοκορφή ονόματι LISA.
ΥΠΟΓΑΙΑ είναι τα έμψυχα βουνά. Τα Λευκά Όρη και οι Μαύροι Λόφοι. Είναι τα όρη και οι οροσειρές που μοιάζουν με πρόσωπα και αντικείμενα, που μας θυμίζουν αγαπημένους ανθρώπους. Είναι οι θεόρατες φάτσες των προέδρων στο Όρος Ράσμορ. Οι σπηλιές και οι σπηλαιογραφίες. Τα υπόγεια δίκτυα που ενώνουν τα φυτά και τα δέντρα. Οι ρίζες. Τα ενετικά κάστρα. Τα κάστρα στην άμμο. Οι τόποι όπου μεγαλώσαμε. Το έδαφος που μας στήριξε και μας στηρίζει. Το έδαφος που, ενώ μας κρατά όρθιους, δεν το σεβόμαστε και το βεβηλώνουμε σαδιστικά. Το κεκλιμένο έδαφος που μας κάνει να μοιάζουμε φυσικά ανισόρροποι.
ΥΠΟΓΑΙΑ είναι μια δική σου ιστορία: ένας μικρός πύργος Jenga από μακρόστενα γκρι βότσαλα, μαζεμένα σε μια απομονωμένη παραλία της Άνδρου, στημένος πάνω στο μαύρο πιάνο της Νέλλης. Είναι οι μεγάλες, ασήκωτες πέτρες που μάζεψες από το Σουτσίνι, με τις οποίες στόλισες το πατρικό σου σπίτι. Είναι τα διάτρητα βότσαλα που δημιουργούν σκιές στο σκοτεινό δωμάτιο της Ρένας. Τα βότσαλα των Αγίων Θεοδώρων. Είναι η ορθόδοξη εκκλησία που χτίστηκε από τις πέτρες ενός ενετικού πύργου. Είναι ο μεγάλος περίπατος της πέτρας: τα κομμάτια ασφάλτου από την οδό Κρησίλα που κουβάλησε ο Σταμάτης στον Ψηλορείτη.
ΥΠΟΓΑΙΑ σημαίνει επαφή με τη γη και το τοπίο. Βαθιά επαφή. Συμφιλίωση με την άγρια όψη και την ομορφιά της φύσης. ΥΠΟΓΑΙΑ σημαίνει ταξίδι. Ακατανίκητη επιθυμία για ταξίδι, στον εξωτερικό και τον εσωτερικό κόσμο, στην παιδική σου ηλικία, στο κέντρο της γης. ΥΠΟΓΑΙΑ σημαίνει διάλογο με τα μνημεία της φύσης. Διάλογο συνωμοτικό, ψιθυριστό.
